De energietransitie versnelt, maar de opgave wordt steeds groter
De overgang naar een duurzame energievoorziening is in volle gang. Zonnepanelen, windparken, elektrische auto’s en warmtepompen veranderen de manier waarop we energie opwekken en gebruiken. Toch laten recente onderzoeken zien dat de huidige ontwikkelingen nog onvoldoende zijn om de internationale klimaatdoelen te halen.
De uitdaging gaat bovendien verder dan het realiseren van meer duurzame energieopwekking. Het elektriciteitsnet moet worden aangepast, energieverbruik moet efficiënter worden georganiseerd en investeringen moeten beter op elkaar aansluiten. Daarmee wordt één vraag steeds belangrijker: hoe zorgen we ervoor dat de energie die we duurzaam opwekken ook zo efficiënt mogelijk wordt benut?
1. 3x zoveel duurzame opwekcapaciteit nodig
De omvang van de wereldwijde energietransitie wordt duidelijk uit een recente analyse van het International Renewable Energy Agency (IRENA), waarover Change Inc. in oktober 2026 publiceerde. Volgens de scenario’s van IRENA is in 2035 minimaal drie keer zoveel opgesteld vermogen aan hernieuwbare energie nodig om de wereldwijde klimaatambities voor maximaal 1,5 of 2 graden opwarming te benaderen. Wereldwijd bedroeg het totale geïnstalleerde vermogen van hernieuwbare energie eind 2025 ongeveer 5.149 gigawatt. De benodigde capaciteit in 2035 ligt daarmee aanzienlijk hoger.
Bij voortzetting van het huidige beleid blijft de ontwikkeling achter bij wat nodig is om de klimaatambities te realiseren. Het aandeel duurzame elektriciteit in de totale energievraag moet sterk toenemen. Elektrificatie van transport, gebouwen en industrie speelt daarin een belangrijke rol.
De boodschap is duidelijk: er moet niet alleen meer duurzame energie worden opgewekt, maar een veel groter deel van onze energievoorziening moet op elektriciteit uit hernieuwbare bronnen gaan draaien.
2. Nederland niet op koers voor de klimaatdoelen
In Nederland is de uitdaging eveneens groot. De Klimaat- en Energieverkenning 2026 laat zien dat Nederland met het huidige vastgestelde beleid nog niet op koers ligt om de klimaatdoelen te halen. Volgens de ramingen komt de reductie van broeikasgasemissies in 2040 uit op 57 tot 68 procent ten opzichte van 1990. Met aanvullend, concreet doorgerekend beleid kan dit oplopen tot 61 tot 72 procent. De Europese ambitie ligt op 90 procent emissiereductie in 2040.
Het klimaatdoel voor 2030 blijft bij het huidige beleid buiten bereik. De verduurzaming van de energievoorziening vraagt daarom om versnelling. Niet alleen door meer wind- en zonne-energie te realiseren, maar eveneens door fossiele energiebronnen verder te vervangen en de bestaande energie-infrastructuur toekomstbestendig te maken.
3. Een duurzaam energiesysteem vraagt om een slimmer elektriciteitsnet
De groei van duurzame energie en elektrificatie heeft directe gevolgen voor het elektriciteitsnet. Waar het traditionele energiesysteem vooral draaide om centrale elektriciteitsproductie en relatief voorspelbaar verbruik, ontstaat nu een veel dynamischer systeem.
Zonnepanelen produceren vooral overdag elektriciteit. Windparken zijn afhankelijk van de weersomstandigheden. Tegelijkertijd neemt de elektriciteitsvraag toe door elektrische auto’s, warmtepompen, batterijen, airconditioning en industriële elektrificatie.
Vooral de ontwikkeling van airconditioning verdient aandacht. Moderne airco’s zijn steeds vaker voorzien van een warmtepompfunctie. Daardoor worden ze niet alleen gebruikt om gebouwen en woningen te koelen, maar steeds vaker als alternatieve verwarmingsbron. Dit vergroot het aantal elektrische toepassingen in gebouwen en kan de elektriciteitsvraag tijdens koude perioden verder verhogen.
Hierdoor ontstaan grotere verschillen tussen vraag en aanbod. Op sommige momenten is er meer elektriciteit beschikbaar dan nodig, terwijl op andere momenten de vraag de beschikbare netcapaciteit overstijgt. Netcongestie is daarvan een zichtbaar gevolg. Nieuwe bedrijven kunnen soms niet worden aangesloten, duurzame opwekprojecten lopen vertraging op en bestaande aansluitingen kunnen niet altijd worden uitgebreid.
De Autoriteit Consument & Markt (ACM) concludeert in de Flexibility Needs Assessment 2026 dat het Nederlandse elektriciteitssysteem de komende tien jaar veel meer flexibiliteit nodig heeft. Flexibiliteit kan onder meer worden geleverd door (thuis)batterijen en door het verbruik van bedrijven te verschuiven naar momenten waarop het net minder zwaar wordt belast.
Dat vraagt om een andere manier van omgaan met energie. Niet alleen meer produceren en transporteren, maar slimmer plannen, meten en verdelen.
4. Van energieverbruik naar actief energiemanagement
Een belangrijke ontwikkeling binnen de energietransitie is de verschuiving van traditioneel energieverbruik naar actief energiemanagement.
Bedrijven en gebouwen krijgen steeds meer mogelijkheden om hun energieverbruik af te stemmen op de beschikbare capaciteit, lokale energieopwekking en actuele energievraag. Denk bijvoorbeeld aan een bedrijf met zonnepanelen, elektrische laadpunten, een warmtepomp en airconditioning. Wanneer deze installaties onafhankelijk van elkaar functioneren, kunnen onnodige pieken in het elektriciteitsverbruik ontstaan.
De combinatie van koelen en verwarmen met airconditioning biedt hierbij interessante mogelijkheden. Op momenten met veel beschikbare zonnestroom kan een gebouw bijvoorbeeld alvast worden gekoeld of verwarmd. Daarmee kan de energievraag deels worden verschoven naar een gunstiger moment. Dit vraagt wel om geschikte apparatuur en een regeling die rekening houdt met de actuele energievraag, het comfort en de beschikbare netcapaciteit.
Door de verschillende energiestromen te monitoren, wordt duidelijk waar en wanneer energie wordt verbruikt en waar optimalisatie mogelijk is. Een energiemanagementsysteem kan deze gegevens gebruiken om installaties beter op elkaar af te stemmen. Bijvoorbeeld door laadprocessen te verschuiven, beschikbare zonnestroom beter te benutten of het vermogen van bepaalde installaties tijdelijk te beperken.
Ook de ACM speelt in op deze ontwikkeling. In oktober 2026 publiceerde de toezichthouder een voorstel voor tijdsafhankelijke nettarieven vanaf 2029 voor huishoudens en bedrijven met kleine aansluitingen. Het doel is om gebruikers te stimuleren elektriciteit te verbruiken op momenten waarop het elektriciteitsnet minder zwaar wordt belast. Volgens de ACM kan dit de piekbelasting door huishoudens met ongeveer 10 procent verlagen.
Het voorstel onderstreept dat flexibel energiegebruik een steeds belangrijkere rol krijgt bij het toekomstbestendig maken van het elektriciteitsnet. Het gaat om een voorstel; de definitieve regels en invoering moeten nog worden vastgesteld.
5. Verduurzaming vraagt inzicht in investeringen & resultaten
Naast de technische uitdagingen speelt de financiering van de energietransitie een belangrijke rol. Overheden, bedrijven en financiële instellingen moeten keuzes maken over investeringen in duurzame energie, elektrificatie, opslag en infrastructuur.
Duidelijkheid over de benodigde investeringen, de verwachte resultaten en de financiële haalbaarheid helpt om duurzame projecten daadwerkelijk van de grond te krijgen. Inzicht in energieverbruik speelt daarbij een belangrijke rol.
Organisaties moeten weten waar energie wordt gebruikt, welke installaties verantwoordelijk zijn voor het verbruik en waar mogelijkheden liggen om efficiënter te werken. Energiemonitoring maakt het mogelijk om verbruikspatronen te analyseren, besparingsmogelijkheden te herkennen en de effecten van verduurzamingsmaatregelen te volgen.
Meten alleen levert niet automatisch energiebesparing op. De waarde ontstaat wanneer betrouwbare gegevens worden gebruikt om onderbouwde keuzes te maken, maatregelen te nemen en resultaten te evalueren.
Verduurzamen begint bij inzicht en bewust omgaan energie
De klimaatdoelen vragen om een forse versnelling van de energietransitie. Meer duurzame energieopwekking is noodzakelijk, maar vormt slechts één onderdeel van de oplossing. Het elektriciteitsnet moet worden aangepast aan een veranderende energievraag. Flexibiliteit, energiemanagement en efficiënter gebruik van bestaande infrastructuur worden steeds belangrijker. De groei van elektrische toepassingen, waaronder airconditioning als verwarmingsbron, maakt die ontwikkeling extra zichtbaar.
Daarbij begint optimalisatie met inzicht. Wie weet waar, wanneer en hoeveel energie wordt verbruikt, kan beter onderbouwde keuzes maken over verduurzaming en energiebeheer.
Met slimme meet- en communicatieoplossingen wil Xemex organisaties helpen die stap te zetten. Want een duurzamer energiesysteem vraagt niet alleen om meer groene energie, maar eveneens om slimmer omgaan met de energie die beschikbaar is.
Bronnen en verdere verdieping
Altijd startklaar
Ben je benieuwd wat we voor jouw organisatie kunnen betekenen? Neem contact op met Xemex en bespreek jouw wensen met ons team. Samen realiseren we een oplossing die jouw energie-uitdagingen aanpakt en nieuwe mogelijkheden opent.
Burgemeester Burgerslaan 40
5245 NH ’s-Hertogenbosch, Nederland
Metropoolstraat 11a
2900 Schoten; België
